14.4 C
Vranje
četvrtak, 13.05.2021

Osam decenija Bore na filmskom platnu

Odabrani članci

[EKSKLUZIVNO] Urednik “Kod Civrića”: Biti naša tema je politički prestiž

Po prvi put od osnivanja 2012. godine, a nakon višegodišnje pauze u objavljivanju, urednik satiričnog bloga i kreator sadržaja na Facebook stranici Kod Civrića u...

Milion iz gradskog budžeta za izbornu kampanju u Vranju

VRANJE / BEOGRAD - Državna Agencija za borbu protiv korupcije je, nakon ukazivanja organizacije Transparentnost Srbija na nelogičnosti u bazi podataka o finansiranju izborne kampanje,...

10 godina od lažne najave vlasti da je Vranje prvi grad u Srbiji bez plastičnih kesa

VRANJE - Pre deset godina svi nacionalni mediji, uključujući Radio-televiziju Srbije, preneli su pompezne najave i odluku gradskih vlasti da će od 1. septembra...

Autor knjige “Zablude srpske istorije”: Nema podataka o boravku Gavrila Principa u Vranju

VRANJE - Poznati srpski istoričar Dejan Ristić, autor knjiga Mitovi srpske istorije i nedavno izdate Zablude srpske istorije, u kojima je naučnim dokazima "razbio" neke...

Stojanović: Mladi u Srbiji prepoznaju dobre strane EU, opozicija da iskoristi stav evroparlamentaraca

BEOGRAD – Opozicija mora da iskoristi to što postoje grupe u Evropskom parlamentu koje neće da sklone pogled sa svega što se dešava u Srbiji,...
Vukašin Živković
Vukašin Živković
Novinar portala. Diplomirao na Fakultetu bezbednosti Univerziteta u Beogradu. Trenutno na master studijama Fakulteta organizacionih nauka (FON).

Skoro svake decenije nakon Drugog svetskog rata, neko od dela Borisava Bore Stankovića bilo je ekranizovano. Najveći broj filmskih ostvarenja proističe iz romana Nečista krv i drame Koštana, sa ponekim izuzecima.

Ćutljiva Sofka

Prva ekranizacija nekog dela Borisava Bore Stankovića bio je film Sofka u produkciji Avala filma, prikazan tri godine od završetka rata, 15. novembra 1948. godine. Bio je jedan od prvih filmova snimljenih u postratnoj Jugoslaviji. Film koji za temu nije imao Narodno-oslobodilačku borbu ili posleratnu obnovu, bio je neobičan za to vreme, a dobar deo je sniman u Vranju.

Scenario je pisao romansijer, pesnik i nadrealista Aleksandar Vučo. Reditelj je bio Radoš Novaković, unuk Stojana Novakovića, prvi teoretičar filma u Jugoslaviji i prvi upravnik Ateljea 212. Uloga Sofke pripala je Veri Gregović, kojom se Novaković kasnije oženio. Mnogi navode da je njen fizički izgled bio presudan da ona dobije ovu ulogu, kao i da je nekoliko puta bežala sa snimanja. Glavna glumica nije izgovorila ijednu reč u filmu, zbog čega je nastao izraz “Ćuti kao Sofka”. Marka je igrao Milivoj Živanović. Muziku za film je pisao kompozitor Stevan Hristić, autor baleta Ohridska legenda.

Film Sofka iz 1948. godine je imao premijeru na 10. Venecijanskom filmskom festivalu, 1. septembra 1949. godine, i bio je u trci za Zlatnog lava. Bio je to prvi jugoslovenski film ikada koji je prikazan na festivalu u Veneciji.

Koštana pozajmljenog glasa

Pet godina kasnije premijerno je prikazana je nova adaptacija Koštane, film Ciganka (8. aprila 1953. godine). Scenarista je opet bio Aleksandar Vučo, dok režiju potpisuje Vojislav Nanović. Lik Koštane je glumila tada dvadesetogodišnja hrvatska glumica Selma Karlovac, a uloga joj je donela popularnost i status zvezde. Film se dopao publici, ne samo u Jugoslaviji, već i u drugim zemljama u okruženju. Selma Karlovac u filmu ima i nekoliko muzičkih izvođenja, ali joj glas “pozajmljuje” Zora Drempetić, istaknuta interpretatorka vranjskih pesama.

U filmu su pored nje igrali mnogi istaknuti filmski i pozorišni umetnici poput Radomira Raše Plaovića koji je glumio Mitketa, Milivoje Živanović se opet pojavljuje, ali u ulozi Hadži Tome, Rastislav Jović je glumio Stojana, Aleksandar Stojković je glumio Kostu. Od glumaca koji su poznatiji novijoj generaciji pojavljuje se Mihajlo Bata Paskaljević, ali i Pavle Vuisić, kome je to bilo četvrto filmsko ostvarenje.

Konjović mlađi nastavlja tradiciju

Gledaoci u Jugoslaviji su šezdesetih godina imali priliku da se prvi put susretnu sa provm televizijskom adaptacijom nekog Borinog dela. Tako je 12. novembra 1962, godine na Televiziji Beograd debitovao film Koštana. Scenario potpisuju Vasa Popović, ugledni novinar, satiričar, pesnik i pisac za decu, kao i Pavle Ugrinov, istaknuti dramaturg, pisac i akademik.

Reditelj ovog TV filma je bio Jovan Konjović, sin kompozitora Petra Konjovića koji je na osnovu istog dela napisao istoimenu operu, koja mu je donela veliku popularnost članstvo u Češkoj akademiji nauka i umetnosti.

Glumački ansambl su u ovom filmu činili pozorišni glumci. Katu je glumila poznata glumca Ljubinka Bobić, glumili su i Predrag Ćeramilac koji je poznat po filmu Saša, zatim Milena Dapčević, supruga generala i narodnog heroja Peke Dapčevića, Slavko Simić, brat Nikole Simića, a zanimljivo je što u filmu opet glumi Milivoje Živanović kojem je ovo treći put da se pojavljuje u nekom filmu zasnovanom na Borinom delu.

“Jedna od najbolje odglumljenih Koštana”

Možda do sada najpoznatije televizijsko ostvarenje Koštane je ono iz 1976. godine, ponovo u produkciji TV Beograd, sa veoma poznatim glumcima u postavi. Reditelj i scenarista ovog filma je pozorišni i TV reditelj Slavoljub Stefanović Ravasi, otac Margite Stefanović iz EKV-a. Titularna uloga Koštane je pripala, tada malo poznatoj i sveže diplomiranoj glumici, Snežani Savić.

Ova uloga ostavila je veliki trag u njenoj profesionalnoj karijeri: “Bila je to uloga u kojoj su ljudi prepoznali moj pevački talenat, i od tog trenutka muzika je postala moj drugi poziv. Neko vreme i primarni“, izjavila je Savić u jednom intervjuu. Ona se i kroz muziku vraćala na Borine likove i na južnjački sevdah, a svedoči da joj je Danilo Bata Stojković rekao kako je to jedna od najboljih odglumljenih Koštana koje je ikada video. Uloga Mitketa je pripala glumačkom velikanu Ljubi Tadiću, čiji je monolog postao legendaran, a ovo ostvarenje jedno od najznačajnijih u karijeri.

Zaboravljeni Jovča

Iste 1976. godine je prikazan i TV film Jovča, opet u produkciji TV Beograda. Film je rađen istoimenoj drami i pripovetki, a scenarista i reditelj je Dragoslav Lazić. Da li zato što je manje poznata drama ili zato što u filmu gotovo da nema muzičkih momenata, ovaj film širokoj javnosti danas nije toliko poznat. Snimljen u Haremluku i u Muzej kući Bore Stankovića, film okuplja impresivnu glumačku postavu. Ljuba Tadić je i ovog puta u glavnoj ulozi, ali Jovče. Takođe se opet pojavljuje i Ljiljana Krstić koja glumi Mariju, Jovčinu ženu. Kći Vasku glumi Slobodanka Marković, a zanimljivo je da je jedna od uloga sluge pripala glumcu Irfanu Mensuru.

Maestralna Usnija Redžepova

Osamdesetih godina snimljena su čak tri TV filma o Koštani, a sada već po pravilu, titularnu ulogu su dobijale pevačice kako bi mogle da dočaraju lik Koštane. Prvi je prikazan na TV Beograd 1980. godine, u režiji pozorišnog i TV reditelja Borislava Gligorovića, a predstavlja ekranizaciju pozorišnog komada. Po prvi put je na filmskom platnu (i do sada jedini put) Koštanu igrala Romkinja – Usnija Redžepova. Međutim, ono što je javnosti malo poznato jeste da je ona Koštanu igrala još od 1973. godine u Beogradskom dramskom pozorištu, a sve do ove uloge nije ni razmišljala o pevanju, već je studirala arapski jezik i književnost na Univerzitetu u Beogradu.

Kako je kasnije ispričala, ulogu Koštane je dobila zbog Boška Pantića, muzičkog urednika TV Beograd, kog je upoznala na jednom od putovanja za Skoplje. Čuo je da peva i tražio da mu nešto otpeva. Dao joj je broj telefona i rekao da se javi kada dođe u Beograd.

Naravno, nisam se javljala. Kada se ukazala potreba za Koštanom, on me se setio, pa me je i potražio. Našao me preko Muharema Serbezovskog i mojih roditelja. Kada je krenula cela priča sa Koštanom više nije moglo nazad. Donela mi je i mnogo ličnog zadovoljstva jer sam zaista volela tu ulogu. U njoj sam mogla da se iskažem u potpunosti i kao glumica, i kao pevačica, i kao igračica. Ona mi je donela Sterijinu nagradu i plaketu Narodnog pozorišta” – rekla je svojevremeno Redžepova.

Koštana kao operski TV film

Tri godine kasnije 1983, u produkciji TV Beograd opet izlazi TV film pod nazivom Koštana. U ulozi reditelja se vraća Slavoljub Stefanović Ravasi koji je režirao Koštanu iz 1976. godine. Međutim, film je zapravo adaptacija libreta opere Petra Konjovića iz 1931. godine, u tri čina, a glumci su činili “krem de la krem” beogradske operske scene. Koštanu je glumila prvakinja beogradske opere Gordana Jeftović, koja je ovaj lik pre toga glumila na pozorišnoj i operskoj sceni. Upravo joj je uloga Koštane koju je počela da igra u Zemunu 1969. godine, nezvanično pomogla da od 1970. godine uđe u beogradsku Operu, jer su je zapazili zbog glasa i umetničkog pevanja. U ulozi Hadži-Tome našao se operski prvak bariton Dušan Popović, dok je ulogu Mitketa tumačio Mirolav Čangalović, kojeg mnogi smatraju jednim od najboljih baritona u jugoslovenskoj istoriji.

Ceca Ražnatović i Rade Šerbedžija

Trenutno najpoznatiji film nastao po delima Bore Stankovića i prvi od Nanovićeve Ciganke iz 1953. jeste film Nečista krv iz 1996. godine. Film je nastao u produkciji izdavačke kuće DD Nečista krv, Ministarstva za kulturu Srbije, Avale filma i Radio Televizije Srbije. Reditelj ostvarenja Stojan Stojčić zajedno sa Slavenom Radovanovićem potpisuje i scenario. Produkcija i snimanje filma su počeli još 1991. godine, ali se snimanje odužilo zbog opšte nemaštine izazvane ratom u Jugoslaviji. Veliki deo filma je sniman u samom Vranju, a za impresivnu scenografiju je bio zadužen Milenko Jeremić.

Uzimajući u obzir vreme u koje je sniman, film je okupio impresivnu ekipu. Sofku je glumila bujanovčanka Maja Stojanović sa tada jedva navršenih 20 godina, i to joj je bio prvi i jedini film u kojem je glumila. Poslednjih godina je živela u Francuskoj, a preminula je prošle godine. U ulozi Marka se našao Rade Šerbedžija, dok je Agima glumio jedan od najpoznatijih makedonskih glumaca Meto Jovanovski. Ljuba Tadić igrao je efendi Mitu, dok je Tomču glumio Filip Gajić, a Arsu Bogoljub Petrović kome je ovo poslednja filmska uloga. Stanu glumi Dušica Žegarac, a u filmu se pojavljuje i Neda Arnenić u ulozi Biljarice.

U filmu se pojavljuje i vranjski pozorišni bard Dragan Stanković, koji je u vranjskom pozorištu godinama glumio lik Mitketa iz Koštane, dok je u filmu glumio jednog od kockara.

Muziku su zajedno radili Laza Ristovski i Vlatko Stefanovski. Svetlana Ceca Veličković (kasnije Ražnatović) tumači Koštanu, a još jedan od pevača je Seid Memić Vajta. Zanimljivo je da se u ulozi trubača našao i Ekrem Mamutović, jedan od najboljih trubača Srbije. Film je 1996. godine osvojio treću nagradu za scenario na 20. Festivalu filmskog scenarija u Vrnjačkoj banji, a 2012. godine je prikazano 13. epizoda serije Tajna nečiste krvi koja je sadržala i scene koje su bile izbačene iz filma tokom njegove montaže.

Snimanje je pratila velika kontroverza. Produkcija je zastajala zbog nedostatka novca, a filmskoj ekipi često nisu isplaćivale zarade. Postojala je glasina da je Željko Ražnatović Arkan zabranio prikazivanje slobodnijih scena njegove supruge Svetlane Cece Ražnatović.

Tokom dvehiljaditih nije bilo Koštane i Nečiste krvi na filmskom platnu, ali je 2007. godine objavljena dokumentarna drama Bora pod okupacijom, u produkciji RTS-a. Film je nastao po Stankovićevom delu Pod okupacijom i bavi se njegovim životom za vreme austrougarske okupacije Beograda. Reditelj filma je Milivoje Miško Milivojević, a scenario je pisao Jovan Radulović. Lik Bore Stankovića tumačio je Nebojša Ljubišić.

Pratite nas i na društvenim mrežama: Facebook, Instagram i Twitter.

- Reklama -

Poslednji članci

Urbanizam: Stiže asfalt u Bore Stankovića, ne parkirajte za vikend

VRANJE - Postavljanje završnog sloja asfalta u ulici Bore Stankovića, u dužini od 710 metara, počinje u ponedeljak, 17. maja, a nadležni iz JP Urbanizam...

Acković: U Srbiji samo dva sudska tumača za romski jezik

BEOGRAD - Poslanik Srpske napredne stranke (SNS) Dragoljub Acković zatražio je danas od Ministarstva pravde da odgovori kada će da angažuje nove stalne sudske...

Šta je Vranje South, projekat rudarske kompanije Jadar Lithium

VRANJE / BUJANOVAC - Rezultati uzorkovanja stena iz "Vranjskog basena", u neposrednoj blizini sela Klinovac, pokazuju "povišenu koncentraciju litijuma i vrednosti bora", zbog čega...

Preminulo još 17 osoba, u Vranju stabilno

BEOGRAD / VRANJE - U poslednja 24 sata u Srbiji je od posledica korona virusa preminulo 17 osoba, a potvrđeno je 1.046 novih slučajeva...

Evo kako od danas možete preuzeti Digitalni zeleni sertifikat

BEOGRAD / VRANJE - Od danas, svi građani Republike Srbije, mogu preuzeti Digitalni zeleni sertifikat, odnosno potvrdu o izvršenoj vakcinaciji protiv COVID-19 i rezultatima...

Budite odgovori prema sebi i drugima!

ВАКЦИНИШИТЕ СЕ! 💉

Društvena odgovornost će nas izvući iz pandemije. Ne širite neproverene informacije!