fbpx
13.9 C
Vranje
ponedeljak, 20.09.2021

Kako je Škaljarac opet povezao Cetinje i Vranje

Odabrani članci

Slobodna reč – Specijalno štampano izdanje

Klikom na naslovnu stranu otvorite i čitajte specijalno (rođendansko) štampano izdanje Slobodne reči. Na oduševljenje građana, svih 3.000 primeraka podeljeno je na šetalištu u...

Beograđanima 2.500 evra za povećanje nataliteta u Vranjskoj Banji

ISPRAVKA: U specijalnom štampanom izdanju portala Slobodna reč, u tekstu Beograđanima 3.000 evra za povećanje nataliteta u Vranjskoj Banji  je za projekat "Prioritet - Borba...

Mozaik skupo košta neodržavanje, niko neće dozvoliti da se samo “zakrpi”

Nakon pisanja portala Slobodna reč o tragičnom propadanju monumentalnog mozaika Karta Vranja Stevana Čukića iz 1975. godine na Trgu Republike, reakcije lokalnih umetnika i zalaganja kustosa Narodnog muzeja...

Odlično znam kako je biti odbačen

VRANJE - Maturantkinji srednje Ekonomsko-trgovinske škole i srpskoj reprezentativki u karateu Tamari Misirlić društvene mreže su, kao i većini devojaka njenih godina pune fotografija...

Angažovani, posvećeni i nacionalno prenošeni “strani plaćenici” i “budale”

Prošlo je godinu dana otkad se naša "vrana" vinula u medijsko nebo iznad Vranja. Od 27. aprila 2020. godine ona ponosno stoji na logotipu...
Avatar
Slobodna reč
Društveno angažovan, objektivan i nezavisan nacionalni portal sa sedištem u Vranju.

Iako je Vranje od fašista oslobođeno 7. septembra 1944. godine, ulaskom jedinica Narodnooslobodilačke vojske u grad koji je bugarska vojska već napustila, svoj simbol revolucije i rata za oslobođenje koji su se masovno podizali širom tadašnje zemlje, dobilo je tek četiri decenije kasnije. Od 1985. do danas, impozantan Spomenik revolucije ispred Pedagoškog fakulteta mladima je, baš poput mozaika Karta Vranja, jedno od omiljenih mesta okupljanja, a njegov autor, Ante Gržetić, glavni je krivac za još jednu vezu Vranja sa Cetinjem.

Svake godine se Dan pobede nad fašizmom (9. maj) i Dan oslobođenja Vranja u Drugom svetskom ratu (7. septembar), obeležavaju skromno, polaganjem venaca na postamen Spomenika revoluciji, u pratnji gradskih zvaničnika, predstavnika potomaka boraca, medija… Nekada, u posleratnoj socijalističkoj prošlosti grada, on je kao impozantan simbol NOR-a i Revolucije iz koje je proistekao temelj tadašnje države, gradu i jugoslovenskom kulturnom prostoru predstavljao mnogo više od spomenika.

Spomenik revoluciji; Foto: Slobodna reč

Otkriven je 1985. godine, na 41. godišnjicu oslobođenja Vranja u Drugom svetskom ratu, a kao deo proslave Dana oslobođenja su širom opštine Vranje tada otvarane fabrike, mostovi, bilo je izložbi, predstava i priredbi, dok je tadašnja Opštinska uprava samo otkrivanje spomenika označila glavnim događajem proslave koja je trajala nekoliko dana.

Otvaranju je, prema pisanu tadašnjih “Vranjskih novina, prisustvovalo više hiljada Vranjanaca i park ispred današnjeg Pedagoškog fakulteta i gimnazije Bora Stanković je bio popunjen. Pored lokalnih funkcionera Stojana Milenkovića, Miodraga Bogdanovića, dr Josifa Trajkovića, Dragoljuba Mitića, Nikole Stanića i Đorđa Mitića, tu su bili i predstavnici organa Socijalističke Republike Srbije, delegacije gradova-pobratima, susednih opština, Jugoslovenske narodne armije, kao i Eparhije vranjske.

U podne ga je otkrio general Nikola Ljubičić, prethodno proglašen narodnim herojem, tadašnji član Predsedništva SFR Jugoslavije iz SR Srbije i bivši savezni ministar odbrane.

“Ljudi iz vranjskog kraja su se hrabro borili, imali su herojske podvige i podneli su ogromne žrtve i stradanja da bi se ciljevi revolucije ostvarili. Osma srpska udarna brigada, sastavljena od boraca iz Vranja i okoline, i jedna od onih koji su učestvovali u proboju Sremskog fronta, imala je čast da prodefiluje kroz oslobođeni Beograd” – rekao je tada Ljubičić.

Prema dostupnim podacima, u NOR-u je iz Vranja i okoline učestvovalo oko 12.000, a poginulo 954 boraca.

Škaljarac još jednom povezao Cetinje i Vranje

Spomenik revolucije je autorsko delo jugoslovenog vajara Anta Gržetića, koji je poreklom iz Škaljara kod Kotora. Diplomirao je na Fakultetu primenjenih umetnosti u Beogradu 1949. godine, i bio je saradnik čuvenog Tome Rosandića (autor poznate skultpure Igrali se konji vrani ispred Narodne skupštine).

Gržetić je širom bivše Jugoslavije bio poznat kao jedan od vajara koji su radili na spomenicima NOR-a, pa je tako i autor spomenika Bola i prkosa i Otpora i slobode u spomen-parku Kragujevački oktobar u Šumaricama kod Kragujevca.

Interesantno je i to da je Gržetić autor najpoznatijeg spomenika Ivanu Crnojeviću, vladaru srednjevekovne Zete, i osnivaču grada Cetinja – grada pobratima Vranja. Ovaj impozantan spomenik se nalazi u samom centru Cetinja.

Gržetićev spomenik utemeljivaču grada, zetskom vladaru Ivanu Crnojeviću podignut je na proslavi 500. godina od osnivanja Cetinja, 1983. godine, na platou između Dvora Kralja Nikole i zgrade Državnog arhiva Crne Gore. Predstavlja mušku figuru koja ima snažne ruke i drži mač preko ramena kao simbol pravde i štit kao simbol odbrane.

Crnojević je osnovao Cetinje krajem 15. veka, a bežeći od Osmanlija je svoj presto sa Žabljaka Crnojevića preselio najpre na Obod Rijeke Crnojevića, te naposletku na Cetinjsko polje, gde je sebi podigao dvor i manastir, a grad je dobio ime po reci Cetini koja je tuda tekla (do 17. veka).

Spomenik Ivanu Crnojeviću na Cetinju, rad Ante Gržetića; Foto: Wikimedia Commons

Cetinje i Vranje – “lažna” sablja Nemanjića i pravi pobratimi

Tako je umetnost, nakon privrede, ponovo povezala Vranje i Cetinje, koji su gradovi pobratimi više od 5 decenija.

Spomenik revoluciji u Vranju, Gržetić je izvajao dve godine kasnije i najverovatnije je njegov poslednji izrađen. Rađen u kubističkoj formi, klasičan je predstavnik Gržetićevog rada. Predstavlja devojku, mladića i dečaka na konjima, koji simbolizuju masovan odlazak Vranjanaca u partizane i učešće u NOR-u.

Pročitajte više:

Zapostavljen spomenik – Dobar postament za vandalizam

Pratite nas i na društvenim mrežama: Facebook, Instagram i Twitter.

- Reklama -

Poslednji članci

Trajković: Nastavnici nisu dovoljno edukovani za rad sa LGBT+ đacima

Vršnjačko nasilje, kvirfobija i način na koje iskustvo mladih LGBT+ ljudi u školama može da bude poboljšano, bile su neke od tema panela "Razgovori...

Novi zakon o policiji ugrožava prava građana, upozorava civilni sektor

BEOGRAD- Ukoliko novi Nacrt zakona o unutrašnjim poslovima bude usvojen u trenutnoj formi dostignuti nivo ljudskih prava, između ostalog i pravo na slobodu govora...

Kombinovana nastava na teritoriji 45 opština i gradova

BEOGRAD/VRANJE - Od ponedeljka, 20. septembra kombinovana nastava primenjivaće se u sedmom i osmom razredu osnovnih škola u devet loklanih samouprava i u srednjim...

Noizz: LGBT+ osobe slobodno žive samo u Novom Sadu i Beogradu

BEOGRAD - Pre 20 godina prvi put je organizovana Parada ponosa, a mržnja i netrpeljivost je i dalje tema broj jedan protiv koje se...

U Vranju preminule još tri osobe, na kiseoniku 62 obolela

VRANJE - U poslednja 24 sata su od posledica zaražavanja virusom COVID-19 preminula još 3 pacijenta vranjskih Kovid bolnica, saopšteno je jutros iz ZC...

Budite odgovori prema sebi i drugima!

ВАКЦИНИШИТЕ СЕ! 💉

Društvena odgovornost će nas izvući iz pandemije. Ne širite neproverene informacije!